ONS STORIE

Die storie van 11 Caledon Street

Wortels in vroeë George

Swart-en-wit foto van ’n wit rietdakhuisie agter ’n heining en ’n groot eikeboom, met berge daaragter.
Caledonstraat 13, bekend as Pedro se huis (Pedro’s Cottage).

George was nog ’n baie jong dorp toe die vroegste deel van die huis by 11 Caledon Street gebou is.

Die dorp is in 1811 gestig as setel van ’n nuwe Drostdy. Sy eerste Landdros, Adrianus Gysbertus van Kervel, het vinnig begin om die nedersetting se instellings te skep. Die tronk is in 1812 voltooi, die hofgebou in 1813 en die Drostdy self, die amptelike woning en administratiewe sentrum van die Landdros, aan die einde van 1815.

Caledon Street het naby hierdie administratiewe en sosiale sentrum gelê. Die omgewing het amptenare, gevestigde gesinne en welgestelde inwoners gelok, wat dit een van die meer prominente woongebiede van vroeë George gemaak het.

Aan die voet van die berge

Aan die voet van die Outeniekwaberge, tussen berg en see, woud en plaasgrond, mere en kus, lê George.

Die eerste waroete oor die berge was die Cradockpas, in die vroeë jare van die dorp ontwikkel. Dit was berugt moeilik. Die hellings was steil, waens het gebreek, en moeilike deurgange kon ekstra osspanne vereis.

Caledon Street het op die laaste deel van hierdie roete na George gelê en mense, waens en goedere naby die jong dorp se woon- en administratiewe sentrum gebring.

’n Huis wat met die tyd gegroei het

Swart-en-wit foto van ’n huis met gewels, ’n teëldak en ’n klein systoep, agter ’n lae klipmuur.
’n Huis in Caledonstraat.

Die huis by 11 Caledon Street het nie as die statige woning begin wat vandag daar staan nie.

Ná ondersoek van die fondamente onder die hoekslaapkamer en die solder net daarbo, is die mees aanneemlike uitleg dat dit die oorspronklike woning was, ’n eenkamerhuis met ’n solder daarbo, waarskynlik gebruik om goedere en huishoudelike voorrade te stoor.

Soos omstandighede verander het, het die huis sywaarts uitgebrei, min of meer parallel met Caledon Street. Die voorkamers is deel van hierdie uitbreiding, ’n reeks onderling verbonde ruimtes, waarvan drie vandag slaapkamers is.

Sy kaggel bewaar nog ’n laag aanpassing. Dit het nie minder nie as drie groot veranderinge ondergaan, wat die oorspronklike opening elke keer verklein het, heel waarskynlik om meer warmte te behou terwyl koue lug wat deur die skoorsteen afgetrek word, beperk word.

Die gebou self teken dus sy eie ontwikkeling op. ’n Beskeie woning het ’n groter huis geword, met ruimtes wat opeenvolgende geslagte bygevoeg en aangepas het.

Die weefsel van ’n vroeë George-huis

Die inheemse woude rondom die dorp was sentraal tot sy vroeë ekonomie. Houtkap, vervoer, wamaak en meubelmaak was belangrike bedrywe, en geelhout het nou met plaaslike geboue en vakmanskap verbind geraak.

Die geelhout wat binne 11 Caledon Street oorleef, is dus meer as ou hout. Dit behoort aan die materiële geskiedenis van die landskap waaruit die huis ontstaan het.

Daardie verbintenis leef voort in die tuin, waar twee geelhoutbome, nou ongeveer agt meter hoog, aanhou groei.

Van ’n groot erf tot ’n tuin

Swart-en-wit foto van ’n lang enkelverdiepinggebou met twee geboë gewels, ’n middelste stoep en ’n wit paalheining.
Oorskotjie, Yorkstraat, voorheen deel van juffrou Christina van Niekerk se High School for Girls (1877 tot 1918).

Die oorspronklike eiendom was aansienlik groter as die perseel wat oorbly. George self het dramaties rondom dit verander. By ons eerste besoeke in die 1990’s het ’n woud gestaan waar winkelsentrums, aftreeoorde en woonbuurte nou staan.

Die historiese sentrum het egter nie beweeg nie. George het rondom en ver daarbuite gegroei en Caledon Street in ’n betreklik stil hoekie van die ou dorp gelaat, maar steeds binne loopafstand van die middestad, restaurante en Garden Route Botanical Garden, met bergstaproetes daarbuite.

Die voorstoep behoort aan die oggend, vang die opkomende son en bied ’n stil plek vir koffie terwyl een van George se oudste strate rondom jou wakker word.

Die agterstoep behoort aan die aand. Hier open die tuin na die Outeniekwaberge, die middaglig verander oor hul hellings, en voëllewe vul die tuin. Soms is die roep van ’n arend bokant jou te hoor.

Toe het Die Waenhuis gekom

Die negentiende-eeuse huis by 11 Caledon Street was self nooit ’n waenhuis nie.

Die naam het nietemin by die historiese atmosfeer van George gepas. Waenhuis is verwant aan die Nederlandse ‘wagen’, ’n wa, kar of koets, en diergetrekte vervoer het ’n belangrike rol in die lewe van die vroeë dorp gespeel.

’n Volle osspan kon uit sestien osse, in twee rye van agt bestaan en het baie draairuimte vereis. Die breë York Street was heelwat beter geskik vir swaar wa-verkeer as die vergelykenderwys smal Caledon Street, wat blykbaar nog altyd residensieel was.

Die oorsprong van die naam het baie later gekom.

In die vroeë 1990’s het ’n vorige eienaar, ’n entoesiastiese versamelaar van karre en waens, ’n waenhuis van Glentana verkry en dit na die eiendom verskuif om sy versameling te huisves. Die opvallende oksiedrooi skuur is later in ’n woning vir die gesin omgeskep terwyl hulle die gastehuis bedryf het.

Uit hierdie hoofstuk het die naam Die Waenhuis gekom.

Die naam het outentiek by daardie tydperk in die eiendom se geskiedenis behoort, maar nie by die oorspronklike funksie van die negentiende-eeuse huis nie.

Die einde van een hoofstuk

Die sitkamer met twee geruite leunstoele, ’n bank en ’n ronde koffietafel

Toe eienaarskap weer verander het, het ons as die nuwe bewaarders voor ’n ongewone posisie te staan gekom.

Ons het die eiendom verkry, maar kon nie die voormalige Die Waenhuis-gastehuisbesigheid saam daarmee verkry nie. ’n Nuwe identiteit was dus nodig.

Die Waenhuis het by die verhaal van sy vorige bewaarders gepas.

Ons wou ’n naam hê wat ewe diep in ons eie storie wortel, iets wat met die eiendom, sy omgewing en die betekenis wat die berge reeds vir ons gekry het, verbind is.

Die antwoord was Montevista.

Die uitsig wat ons ’n naam gegee het

Die Outeniekwaberge was van die eerste dinge wat ons aandag getrek het toe ons die eiendom gesien het. Maar die oorsprong van die naam Montevista lê dieper as die uitsig self.

Dit kom uit Psalm 121, uit die beeld van jou oë opslaan na die berge en onthou waarvandaan hulp uiteindelik kom.

Daardie gedeelte het betekenis gegee aan die landskap voor ons. Die berge het deel geword van hoe ons beide die plek en die nuwe hoofstuk wat ons begin het, verstaan het.

Voordat Montevista ’n handelsnaam was, was dit ’n uitsig. En voordat dit ’n uitsig was, was dit ’n herinnering.

Die naam verbind die huis aan die Outeniekwaberge, maar ook aan die geloof en die gevoel van voorsienigheid waarmee ons hierdie nuwe tydperk van bewaarderskap betree het.

’n Nuwe bewaarderskap

Teen die tyd dat ons hoofstuk begin het, was deeglike restourasie nodig as die huis veilig en met selfvertroue sy derde eeu moes betree.

Ons benadering het eenvoudig geword.

Wat verval het, is vervang. Wat gered kon word, is gerestoureer. En wat geskep moes word, is waar prakties plaaslik verkry en gemaak om hier te behoort.

Die woord wat daardie benadering die beste beskryf, is rentmeesterskap.

Ons verantwoordelikheid is nie om die huis op ’n willekeurige oomblik in die verlede te vries nie, maar om te verseker dat die volgende laag hier hoort.

Ons het nie probeer om van ’n ou huis ’n nuwe een te maak nie.
Ons laat ’n ou huis voortleef.

Ons sal dalk nooit presies weet wanneer die eerste kamer gebou is nie. Wat ons wel weet, is dat die huis aan die vroeë negentiende eeu behoort en al meer as twee eeue in een van George se oudste strate staan.

En nou, ná nog ’n deeglike restourasie, begin ’n nuwe hoofstuk.